Kasislerde Gıcırtı Sesi: Nedenleri ve Kesin Çözümü

Mahallenin kasisinden yavaşça geçiyorsunuz, araç inip kalkarken altından “gııııç gıııç” diye bir ses geliyor. Radyoyu kısıp kulak kabartıyorsunuz, ses bazen var bazen yok. Atölyede en çok duyduğum şikâyetlerden biri tam olarak bu: kasislerde gıcırtı sesi.

İyi haber şu: bu ses genelde pahalı bir arızanın habercisi değildir. Ama görmezden gelirseniz, önce konforunuzu, sonra lastiklerinizi, en sonunda da yol tutuşunuzu bozmaya başlar. Gelin bu sesin nereden geldiğini, nasıl ayırt edileceğini ve ne yapılması gerektiğini tek tek konuşalım.

Kasislerde gıcırtı sesi neden olur?

35 yıllık tecrübemle söylüyorum: arabalarda gelen gıcırtı sesi genelde salıncak burçlarından ve viraj demiri (z rot) burçlarından gelir. Bu parçalar kauçuktan üretilir ve metal aksamın birbirine sert temas etmesini engeller; yani aracın sessizlik yastıklarıdır.

Kauçuk zamanla sertleşir, çatlar, içindeki metal kovanla arasında boşluk oluşur. Kasise girdiğinizde süspansiyon çalışır, burç da oturduğu yuvada sürtünerek o rahatsız edici gıcırtıyı çıkarır. Özellikle bozuk yolda kullanılan, yazın sıcak kışın tuzlu suya maruz kalan araçlarda bu süreç hızlanır.

Salıncak burçları

Salıncak, tekerleği gövdeye bağlayan ana parçadır. Burçları yorulduğunda yavaş hızda kasis geçerken gıcırtı, bazen de “lok lok” tarzı tokmak sesi duyarsınız. Bu konuyu daha detaylı okumak isterseniz ön takımdan gelen lokurtu sesi yazıma göz atın.

Viraj demiri (z rot) burçları

Viraj demiri, aracın virajda yatmasını azaltan enine bir çubuktur. Gövdeye iki kelepçe ve kauçuk burçla bağlanır. Bu burçlar kuruyup sertleştiğinde, özellikle tek tekerin girdiği tümseklerde net bir gıcırtı verir. Yağmur sonrası sesin azalması ya da artması çoğu zaman bu burçları işaret eder.

Diğer olası kaynaklar

• Amortisör üst takozu ve yatağının yorulması
• Yaprak yay ya da helezon yayın oturduğu lastik takozların kuruması
• Rot başı ve rotil körüğünün yırtılıp içindeki gresin bitmesi
• Arka takımda burç ve takoz yorgunluğu

Ses tümsekte değil de düz yolda, hızla birlikte değişiyorsa iş değişir; o zaman rulman ve balans tarafına bakmak gerekir.

Durduğu yerde direksiyon çevirince de ses geliyorsa

Burası çok önemli bir ayrım noktası. Araç dururken direksiyonu sağa sola çevirdiğinizde de gıcırtı duyuyorsanız, sadece burçlarla yetinmeyin; rotillere ve rot başlarına mutlaka baktırın.

Rotil ve rot başı, tekerleğin dönmesini sağlayan mafsallardır. İçlerindeki gres bittiğinde ya da körük yırtılıp içeri su, toz kaçtığında metal metale sürter. Önce gıcırtı, sonra tıkırtı, en sonunda boşluk yapar. Boşluk yapmış bir rotilin kopması direksiyon hâkimiyetini tamamen kaybettirir; bu yüzden şakası yoktur.

Sesin direksiyonla mı yoksa süspansiyonla mı ilgili olduğunu ayırt etmekte zorlanıyorsanız direksiyondan ses gelmesi yazımdaki belirti tablosu işinizi kolaylaştırır.

Sesi evde nasıl ayırt edersiniz?

Tamirciye gitmeden önce birkaç basit kontrol yapabilirsiniz. Bunlar teşhis koymaz ama ustaya doğru bilgi vermenizi sağlar:

1. Camları açıp yavaş kasis geçin. Ses ön tarafta mı, arkada mı, sağda mı solda mı belirlemeye çalışın.
2. Araç dururken bastırın. Çamurluğun üzerine bastırıp bırakın; her bastırışta gıcırtı geliyorsa burç ya da takoz yorgunluğu kuvvetle muhtemeldir.
3. Dururken direksiyonu sonuna kadar çevirin. Ses geliyorsa rotil, rot başı ve direksiyon kolonu tarafını not edin.
4. Yağmurda ve kuru havada dinleyin. Islakken kesilen ses genelde kauçuk sürtünmesine işaret eder.

Bir de şunu söyleyeyim: gıcırtı tek başına gelmiyorsa, yani yanında savrulma, direksiyonda titreme, kafa sallama gibi şikâyetler varsa iş büyüyor demektir. O durumda ön takımdan gelen sesler rehberimi okuyup zaman kaybetmeden ustaya gidin.

Ne yapmalı? Çözüm adımları

Atölyede izlediğim sıra şudur: önce araç lifte alınır, ön takım levyeyle tek tek oynatılır. Burçlarda çatlak, yırtık, deforme var mı bakılır. Rotil ve rot başı körükleri kontrol edilir. Boşluk varsa elle hissedilir.

• Burç yorulmuşsa: Burç ya da komple salıncak değişir. Çoğu araçta burç tek başına presle sökülüp takılabilir; bazı modellerde salıncakla birlikte gelir.
• Viraj demiri burçları kurumuşsa: Nispeten ucuz ve kolay değişen bir parçadır. Kelepçeleri de birlikte kontrol ettirin.
• Rotil / rot başı boşluk yapmışsa: Değişimi ertelemeyin. Değişim sonrası mutlaka rot balans ayarı yaptırın, yoksa lastikleriniz kısa sürede tırnak atar.
• Amortisör takozu bozuksa: Takoz ve yatak genelde birlikte yenilenir.

Bir uyarı: bazı ustalar sesi bastırmak için burçlara gres ya da sprey yağ sıkar. Bu, bir hafta sessizlik verir ama kauçuğu çürütür ve sorunu büyütür. Kalıcı çözüm parçayı yenilemektir.

Dikkat edilmesi gerekenler

Ön takım parçaları doğrudan yol tutuşunu ve fren mesafesini etkiler. Kalitesiz, ucuz yan sanayi parça ile bu sesten kısa sürede tekrar şikâyetçi olursunuz. Tanıdığınız bir ustaya danışıp güvenilir marka tercih edin.

Değişimden sonra birkaç yüz kilometre içinde cıvata torklarının kontrol edilmesi iyi olur. Süspansiyon cıvataları, araç kendi ağırlığına oturmuşken sıkılmalıdır; havada sıkılan burçlar kısa sürede yırtılır. Değerler araca göre değiştiği için ustanız kullanım kılavuzundaki tork tablosuna bakmalıdır.

Son olarak, bu sesi önlemenin en iyi yolu düzenli bakımdır. Her periyodik bakımda ön takımın gözden geçirilmesini isteyin; konuya periyodik bakım yazımda ayrıntılı değindim.

Sıkça Sorulan Sorular

Kasislerde gıcırtı sesiyle araba kullanılır mı?

Sadece burç kaynaklı hafif bir gıcırtıysa kısa süre kullanılabilir, ama ertelemeyin. Çünkü yorulmuş burç, bağlı olduğu salıncağı ve rotili de hızla yorar. Küçük masrafken halledin.

Gıcırtı sesi muayeneden geçmeye engel olur mu?

Ses tek başına değil, yarattığı boşluk sorun çıkarır. Rotil, rot başı ya da burçta hissedilir boşluk varsa muayenede kusur yazılır. Detaylar için ön takımdan gelen ses muayeneden geçer mi yazıma bakabilirsiniz.

Burçlar kaç kilometrede değişir?

Net bir rakam vermek doğru olmaz; yol şartı, yük ve sürüş tarzı belirleyicidir. Bozuk yolda çok kullanılan araçlarda çok daha erken yorulur. En sağlıklısı her bakımda lifte alıp gözle kontrol ettirmektir.

Ses yağmurdan sonra kesiliyor, yine de baktırmalı mıyım?

Evet. Islaklığın kauçuğu geçici olarak kaydırması sesi susturur, arıza devam eder. Kuruduğunda ses geri gelir. Bu, sorunun kauçuk burçlarda olduğunun en net işaretlerinden biridir.

Sonuç

Kasislerde gıcırtı sesi duyduğunuzda ilk bakılacak yer salıncak ve viraj demiri burçlarıdır. Araç dururken direksiyon çevirirken de ses geliyorsa rotil ve rot başlarını mutlaka kontrol ettirin. Bunlar güvenlik parçalarıdır; kendi başınıza tahmin yürütmek yerine aracı güvendiğiniz bir ustaya lifte aldırın. Küçük bir burç masrafı, zamanında yapıldığında hem cebinizi hem can güvenliğinizi korur.