Araba Çalışmıyor: Akü mü, Marş mı, Şarj Dinamosu mu?

Sabah işe yetişeceksiniz, kontağı çeviriyorsunuz ve araba çalışmıyor. Kimi zaman gösterge ışıkları sönüyor, kimi zaman tık tık ediyor, kimi zaman marş döndüğü halde motor tutmuyor. Atölyeye gelen müşterilerin yarısı kapıdan girerken “usta akü bitti galiba” diyor; çoğu zaman da haklı çıkıyorlar.

Ama her çalışmama olayının sebebi akü değil. Üç ana şüpheli var: akü, marş motoru ve şarj dinamosu (alternatör). Bu üçünü birbirinden ayırmak, doğru parçaya para vermenin de tek yolu. Gelin sırayla konuşalım.

Önce En Yaygın Suçlu: Akü

Arabaların sabahları çalışmama sebeplerinden en başta geleni aküdür. Gece boyunca soğukta bekleyen akü zaten gücünün bir kısmını kaybeder; bir de yaşlanmışsa ya da içten zayıflamışsa marş motorunu çevirecek akımı veremez.

Akünün dolu voltajı 14.20 civarındadır. Ama asıl kritik olan ölçüm, marşa basıldığı andaki değerdir. Marşa basıldığında akü değeri 10.00 voltun altına düşüyorsa, akü motoru verimli çeviremiyor demektir. Motor yeterince hızlı dönmeyince gerekli kompresyonu (sıkıştırmayı) üretemez ve araç çalışmaz. Dizel araçlarda bu durum daha da belirgindir, çünkü dizel motorun ateşlemesi doğrudan sıkıştırma basıncına bağlıdır.

Akü zayıfsa ne gözlenir?

• Marş sesi ağırlaşır, motor “vıııın… vın… vın” diye yavaş döner.
• Gösterge ışıkları marşa basınca ciddi şekilde kısılır.
• Tek bir “tık” ya da arka arkaya tık tık sesi gelir, motor hiç dönmez.
• Soğuk sabahlarda zorlanır, gün ortasında normal çalışır. Bu konuyu ayrıca sabahları zor çalışma yazımda detaylandırdım.
• Merkezi kilit, cam kaldırma, radyo gibi tüketiciler yavaşlar ya da hiç çalışmaz.

Akünün üzerindeki yazılar, kapasitesi ve soğuk marş gücü de önemlidir. Hangi aküyü almanız gerektiğini anlamak için akü üzerindeki yazıların anlamı yazısına göz atın.

Marş Motoru Arızası Nasıl Anlaşılır?

Akü sağlamsa, farlar marşa basınca pek kısılmıyorsa ama motor dönmüyorsa gözümüz marş motoruna kayar. Marş motoru, motoru ilk hareketi veren elektrikli güç ünitesidir; içindeki kömürler, otomatiği (selenoid) ya da dişlisi arızalanabilir.

• Tek net “tak” sesi var ama motor dönmüyor: Marş otomatiği çekiyor, ancak motor tarafı dönmüyor olabilir.
• Hiç ses yok, gösterge ışıkları pırıl pırıl: Marş motoruna akım gitmiyor olabilir; kontak, röle, sigorta veya kablo tesisatı da şüpheli.
• Metalik taşlama/gıcırtı sesi geliyor: Marş dişlisi volana tam kavramıyor olabilir.
• Bazen çalışıyor, bazen hiç tepki vermiyor: Klasik kömür veya otomatik problemidir; atölyede en çok gördüğüm senaryo budur.

Burada küçük ama çok önemli bir ayrıntı var: akü kutup başlarındaki oksitlenme ve gevşeklik, bire bir marş arızası taklidi yapar. Her marş şikayetinde ilk işim kutup başlarını sökmek, temizlemek ve sıkmaktır. Çoğu zaman mesele orada biter.

Şarj Dinamosu (Alternatör) Ne Zaman Suçludur?

Şarj dinamosu, motor çalışırken aküyü dolduran ve aracın elektriğini besleyen parçadır. Dinamo şarj etmiyorsa akü yavaş yavaş boşalır; bir gün bakarsınız araba çalışmıyor. Yani “akü bitti” dediğiniz olayın arkasında aslında dinamo olabilir.

• Göstergede akü ikazı (kırmızı akü lambası) motor çalışırken yanıyorsa en net işaret budur.
• Gece far ışıkları devirle birlikte parlayıp sönüyorsa dikkat; bu konuda gaz verince farların parlaması yazımı okuyun.
• Yeni akü taktırmanıza rağmen birkaç gün sonra yine çalışmıyorsa şarj devresini ölçtürün.
• Motor bölümünden ıslık/cıyaklama geliyorsa kayış kaçırıyor olabilir: alternatör kayışı arızası yazısı işinizi görür.
• Araç giderken elektriği kesilip stop ediyorsa dinamo tamamen çıkmış olabilir; yolda stop etme yazısına da bakın.

Marş Dönüyor Ama Araba Çalışmıyor

Bir de şu grup var: akü güçlü, marş motoru motoru güzelce çeviriyor ama motor tutmuyor. Burada artık elektrik değil, yakıt veya ateşleme tarafına bakarız.

• Yakıt pompası çalışmıyor olabilir (kontağı açınca arkadan gelen kısa vızıltıyı dinleyin).
• Yakıt filtresi tıkanmış ya da dizelde hava yapmış olabilir.
• Benzinlide bujiler ve bobin, dizelde kızdırma bujileri zayıflamış olabilir.
• Krank mili sensörü arızası klasik bir “döner ama tutmaz” sebebidir; P0335 arıza kodu yazısında anlattım.
• İmmobilizer devreye girmiş olabilir (anahtar ikazı yanıp sönüyorsa).

Evde Yapabileceğiniz Basit Teşhis Sırası

1. Kontağı açın, gösterge ışıklarına bakın. Işıklar cılızsa veya hiç yanmıyorsa akü/kutup başı şüphelidir.
2. Korna çalın, farları yakın. Korna boğuk, farlar sönük geliyorsa akü zayıftır.
3. Kutup başlarını kontrol edin. Beyaz-yeşil oksit varsa temizleyip sıkın, tekrar deneyin.
4. Voltmetre varsa ölçün. Marş anında değer 10.00 voltun altına düşüyorsa akü motoru çeviremiyor demektir.
5. Takviye ile çalışıyor mu bakın. Takviyede hemen çalışıyorsa sorun akü veya şarj devresindedir; takviyede de dönmüyorsa marş motorundan şüphelenin.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Takviye kablosunu bağlarken artı-eksi uçları karıştırmayın; modern araçlarda bu hata beyin ve sigorta yakar. Kabloları önce sağlam araca, sonra arızalı araca bağlayın, sökerken ters sırayla ilerleyin.

Marş motorunu uzun süre aralıksız çevirmeyin. Her denemeyi 5-10 saniyeyle sınırlayıp arada dinlendirin; aksi halde hem marş motorunu hem aküyü iyice yakarsınız.

Bir de şunu söyleyeyim: Akü ve şarj sistemi, aracın genel bakımından bağımsız düşünülemez. Düzenli kontrol, bu tip yolda kalmaları büyük ölçüde engelliyor. Temel araç bakım kuralları ve periyodik bakım yazılarımı mutlaka okuyun.

Sıkça Sorulan Sorular

Akü bitmişse araba yine de tık tık eder mi?

Eder. Akü, marş otomatiğini çekecek kadar güç verir ama motoru çevirecek akımı veremez; bu yüzden arka arkaya tık tık sesi duyarsınız. Bu ses marş motorunun bozuk olduğu anlamına her zaman gelmez; önce aküyü ve kutup başlarını kontrol ettirin.

Takviyeyle çalışıyorsa sorun kesin akü midir?

Kesin değil. Takviyeyle çalışıp sonra tekrar yatıyorsa akü eskimiş olabileceği gibi şarj dinamosu da aküyü doldurmuyor olabilir. En doğrusu, motor çalışırken şarj voltajını ölçtürmektir.

Marşta kaç volt düşerse akü bitmiş sayılır?

Marşa basıldığında akü değeri 10.00 voltun altına düşüyorsa akü motoru verimli çeviremez ve araç çalışmaz. Dolu bir akünün şarj halindeki voltajı ise 14.20 civarındadır.

Yeni akü taktım yine araba çalışmıyor, sebebi ne olabilir?

Yeni akü kısa sürede boşalıyorsa ya şarj dinamosu basmıyordur ya da araçta sürekli akım çeken bir kaçak vardır. Bu iki durum da ölçü aleti ister; ustaya kaçak akım testi yaptırın.

Sonuç

Özetle: Araba çalışmıyorsa ilk bakacağınız yer akü ve kutup başlarıdır; marş anında 10 voltun altına düşen bir akü motoru çeviremez. Marş hiç dönmüyor ama elektrik güçlüyse marş motoru, araç sürekli akü bitiriyorsa şarj dinamosu gündeme gelir. Marş döndüğü halde motor tutmuyorsa artık yakıt ve ateşleme tarafına bakmak gerekir.

Elinizde voltmetre yoksa ya da işin içinden çıkamıyorsanız, parça değiştirerek deneme yapmayın. Bir ustaya akü, marş ve şarj testini birlikte yaptırın; yarım saatlik bir ölçüm size boşa harcanacak bir parça parasından çok daha ucuza gelir.