Marşa Basınca Tık Tık Sesi Geliyor, Araba Çalışmıyor

Sabah aceleniz var, kontağı çeviriyorsunuz, marşa basıyorsunuz ve motor dönmüyor; onun yerine kaputun altından “tık tık tık” diye bir ses geliyor. Atölyede en çok duyduğum şikayetlerden biri bu. İyi haber şu: marşa basınca tık tık sesi gelmesi, çoğu zaman yolda kalmanın en kolay teşhis edilen arızalarından biridir.

35 yıllık tecrübemde bu işin özeti şudur: İki tip arıza vardır. Hangisi olduğunu anlamak için pahalı cihaza da gerek yok; sadece gösterge paneline bakmanız yeterli.

Marşa basınca tık tık sesi gelmesinin iki tipi

Marşa bastığınız anda gözünüz motorda değil, gösterge panelindeki lambalarda olsun. Çünkü ayrım tam orada saklı.

1. Tip: Tık tık ederken gösterge lambaları kısılıyor veya sönüyor

Marşa bastınız, tık tık sesi geliyor ve aynı anda panel ışıkları zayıflıyor, soluyor, hatta tamamen kararıyorsa bu akü veya akü kablo sistemi işidir. Yani sistemde yeterli akım yok. Marş otomatiği çekmek istiyor, akım düşüyor, bırakıyor; tekrar çekiyor, tekrar düşüyor. Duyduğunuz o ardışık tıklama tam olarak budur.

2. Tip: Lambalar sönmeden tık tık yapıyor

Marşa bastınız, net bir “tık” veya tık tık sesi var ama gösterge lambalarında hiçbir kısılma, sönme yok, ışıklar pırıl pırıl duruyorsa burada akü büyük ihtimalle masum. Bu durumda sorun marş motoru, marş dişlisi veya marş otomatiğinde aranır.

Bu basit ayrım, boşuna akü değiştirmenizi de, boşuna marş söktürmenizi de engeller. Atölyeye “aküyü yeni değiştirdim yine olmadı” diye gelen aracın yarısında aslında ikinci tip arıza vardır.

Akü ve kablo kaynaklı tık tık: Nedenleri

• Akü zayıflamış veya ömrünü doldurmuş: Özellikle kış aylarında yaşlanan akü soğukta pes eder.
• Akü kutup başları oksitlenmiş, gevşemiş: Beyaz yeşil tozlanma, gevşek kelepçe akımı geçirmez.
• Şase (toprak) kablosu gevşek veya paslanmış: Herkes artı kutba bakar, asıl sinsi arıza çoğu zaman şase kablosundadır.
• Marşa giden kalın kablo yorulmuş: Dışı sağlam görünür, içi oksitlenmiştir.
• Araç uzun süre çalıştırılmamış veya far, radyo açık bırakılmış: Akü deşarj olmuştur.
• Alternatör aküyü doldurmuyor: O zaman her gün aynı dert tekrarlar.

Şarj tarafından şüpheleniyorsanız kayış durumunu da kontrol etmekte fayda var; alternatör kayışının bozulduğunu nasıl anlarız yazımda belirtileri tek tek anlattım. Akünün üzerindeki değerleri okumayı öğrenmek isterseniz akü nedir ve üzerindeki yazılar ne anlama gelir yazıma göz atın.

Marş motoru kaynaklı tık tık: Nedenleri

Lambalar sönmüyorsa, yani sistemde enerji var ama motor dönmüyorsa şu üç parçadan biri suçludur:

• Marş otomatiği (selenoid): Kontakları yanmış, aşınmış olabilir. Tek bir “tık” sesi duyup hiçbir şey olmaması klasik marş otomatiği belirtisidir.
• Marş dişlisi: Dişli ileri fırlayıp volan dişlisine kavrayamıyorsa yine tıkırtı duyarsınız. Dişli uçları aşınmış veya kirlenmiş olabilir.
• Marş motorunun kendisi: Kömürleri bitmiş, kolektörü yanmış, içten kilitlenmiş olabilir.

Bazı araçlarda birkaç deneme sonrası marş tutar, sonra tekrar tutmaz. Bu “bazen oluyor bazen olmuyor” hali, marş otomatiğinin yavaş yavaş bittiğinin en tipik işaretidir. Bu aşamada yolda kalmadan halletmek en akıllıcası.

Yolda kaldığınızda ne yapmalı? Adım adım

1. Kontağı açın, marşa basmadan paneli izleyin. Lambalar zaten cılızsa akü zayıf demektir.
2. Marşa basın ve lambalara bakın. Kısılıyorsa akü/kablo, kısılmıyorsa marş grubu.
3. Kaputu açın, akü kutup başlarını kontrol edin. Elinizle oynuyorsa gevşektir; oksit varsa temizletmek gerekir.
4. Takviye deneyin. Takviyeyle çalışıyor ve sonra sorun geçiyorsa akü veya şarj sistemi tarafındasınız demektir.
5. Takviyeye rağmen aynı tık tık devam ediyorsa işi zorlamayın; marş grubu bakılmalı. Üst üste marş çevirmek marş motorunu da yakar.
6. Otomatik vitesliyseniz vites kolunun tam P konumunda olduğundan emin olun. Bazen bu kadar basit çıkıyor.

Dikkat edilmesi gerekenler

Marş motoruna tokmakla, demirle vurma tavsiyesini çok duyarsınız. Evet, bazen geçici olarak işe yarar ama bu bir çözüm değil, sadece arızayı doğrulayan bir ipucudur. Kalkıp o araçla uzun yola çıkmayın.

Takviye kablosu bağlarken kutupları karıştırmayın. Ters bağlantı aküye de araç elektroniğine de ciddi zarar verir. Emin değilseniz bilen birinden yardım isteyin. Akü ve marş kalın akım taşıyan parçalardır; kısa devre riski vardır, dikkatli olun.

Bir de şunu unutmayın: Akü zayıfken araç tersliklerin her türlüsünü yapar. Panelde alakasız uyarı lambaları yanar, ekranlar reset atar, hatta arıza kodu bile kaydeder. Elektrik sisteminde voltaj düşüklüğünün ne tür kodlara yol açtığını merak ediyorsanız P0562 sistem voltajı düşük yazıma bakabilirsiniz. Panelde beliren işaretlerin anlamları için de gösterge paneli işaretleri rehberim işinizi görür.

Tık tık değil de başka ses geliyorsa

Her marş sorunu tık tık diye ses vermez. Ayırt etmeniz için kısa bir tablo bırakayım:

Duyduğunuz ses	Muhtemel kaynak
Hızlı tık tık tık, lambalar kısılıyor	Akü zayıf veya kablo/şase sorunu
Tek net tık, lambalar sönmüyor	Marş otomatiği
Metalik gıcırtı, taşlama sesi	Marş dişlisi / volan dişlisi
Marş dönüyor ama motor tutmuyor	Yakıt veya ateşleme tarafı

Son satır bu yazının konusu değil ama sık karışır. Marş sağlıklı dönüyor da motor bir türlü tutmuyorsa arabam sabahları zor çalışıyor yazımı okuyun; orada yakıt, ateşleme ve sensör tarafını detaylı anlattım.

Bu sorunu önlemek mümkün mü?

Büyük ölçüde evet. Akünün yaşını takip edin, kutup başlarını periyodik bakımda temizletin, şase kablosunu kontrol ettirin. Aracı haftalarca çalıştırmadan bırakmayın; kısa mesafe şehir içi kullanım da aküyü yorar.

Bu küçük kontroller zaten rutin bakımın bir parçası. Nelerin ne zaman yapılması gerektiğini periyodik bakım rehberimde ayrıntılı yazdım.

Sıkça Sorulan Sorular

Marşa basınca tık tık ediyor, aküyü değiştirsem düzelir mi?

Gösterge lambaları tık tık sırasında kısılıyorsa akü veya kablo tarafı güçlü ihtimaldir, değiştirmek çözebilir. Ama lambalar hiç sönmeden tıklıyorsa yeni akü de sizi kurtarmaz; sorun marş grubundadır.

Takviyeyle çalıştı, sorun bitti mi?

Hayır, sadece o anlık çözülmüştür. Akü neden boşaldı sorusunun cevabını bulmak gerekir: Akü ömrünü mü doldurdu, şarj sistemi mi doldurmuyor, bir tüketici mi akım çekiyor? Bunlara bakılmazsa birkaç gün içinde yine aynı yerde kalırsınız.

Marş motoruna vurunca çalışıyor, böyle kullanabilir miyim?

Kullanmayın. Vurunca çalışması marş otomatiği veya kömür tarafının bittiğinin işaretidir. Bir gün hiç çalışmaz ve genelde en olmadık yerde bırakır. Ustaya gösterin.

Kutup başı temizlemek gerçekten işe yarar mı?

Şaşıracaksınız ama atölyeye gelen “çalışmıyor” araçlarının azımsanmayacak kısmı sadece kutup başı temizliği ve sıkma ile yola devam ediyor. Oksitlenmiş bir kutup başı, sağlam aküyü bile işe yaramaz hale getirir.

Sonuç

Özetle: Marşa bastığınızda gösterge lambalarına bakın. Kısılıyorsa akü ve kablo sistemine, kısılmıyorsa marş motoru, marş dişlisi ve marş otomatiğine yöneleceksiniz. Bu tek bakış size hem zaman hem para kazandırır.

Teşhisi daralttıktan sonra işi ehline bırakın. Akü ve marş kalın akım hatlarıdır, yanlış müdahale hem size hem araca zarar verir. Yolunuz açık olsun.