EDC Şanzıman Nedir? Nasıl Çalışır ve Alınır mı?

EDC şanzıman, Renault Grubu tarafından kullanılan çift kavramalı otomatik şanzıman sisteminin adıdır. EDC’nin açılımı “Efficient Dual Clutch”, yani verimli çift kavramadır.

Sürücü açısından klasik bir otomatik şanzıman gibi kullanılır; debriyaj pedalı bulunmaz ve vites değişimleri elektronik olarak yönetilir. İç yapısında ise manuel şanzımana benzeyen dişli grupları ve bunları yöneten iki ayrı kavrama bulunur.

EDC’nin amacı hızlı vites geçişi, düşük yakıt tüketimi ve otomatik şanzıman konforunu bir arada sunmaktır. Ancak bütün EDC şanzımanlar aynı değildir. Aracın yılına, motoruna ve şanzıman koduna göre kuru veya yağlı kavrama, altı ya da yedi ileri gibi farklı EDC versiyonları bulunabilir.

Bu nedenle bakım, yağ ve arıza değerlendirmesi yapılırken yalnızca “EDC” adına bakmak yeterli değildir. Aracın şanzıman kodu mutlaka belirlenmelidir.

EDC şanzıman nasıl çalışır?

EDC şanzımanda iki ayrı kavrama bulunur. Kavramalardan biri genellikle tek sayılı vitesleri, diğeri çift sayılı vitesleri yönetir.

Araç birinci viteste ilerlerken ikinci vites bir sonraki geçiş için hazırlanabilir. Vites değişim anında bir kavrama ayrılırken diğeri devreye girer. Böylece manuel şanzımana göre daha hızlı ve daha az güç kesintisiyle vites değiştirilebilir.

Bu işlem sırasında:

• Kavramaların açılıp kapanmasını
• Uygun vitesin seçilmesini
• Motor torkunun geçiş sırasında ayarlanmasını
• Şanzıman sıcaklığının ve basıncının izlenmesini

elektronik kontrol ünitesi ve şanzımanın mekatronik sistemi yönetir.

EDC, tork konvertörlü klasik otomatik şanzımandan farklıdır. Kalkış sırasında tork konvertörü yerine kavrama kullanıldığı için düşük hızda ilerlerken veya park manevrası yaparken manuel araçtaki debriyajın yarım kavramasına benzeyen bir çalışma meydana gelebilir.

Bu nedenle çok düşük hızdaki davranışı klasik otomatik şanzımandan farklı hissedilebilir.

Bütün EDC şanzımanlar aynı mı?

Hayır. Renault Grubu farklı dönemlerde, farklı motorlarla birlikte çeşitli EDC şanzımanlar kullanmıştır.

Başlıca farklılıklar şunlardır:

• Kuru veya yağlı çalışan kavrama sistemi
• Altı ya da yedi ileri vites yapısı
• Farklı tork kapasitesi
• Farklı şanzıman yağı ve bakım gereksinimi
• Farklı mekatronik ve kavrama yapısı

Kuru kavramalı sistemlerde kavrama balataları şanzıman yağının içinde çalışmaz. Yağlı kavramalı sistemlerde ise kavrama grubu uygun şanzıman sıvısıyla çalışır ve soğutulur.

Bu fark, kullanılacak yağdan bakım işlemine ve arıza teşhisine kadar pek çok ayrıntıyı değiştirir. İnternette bir EDC modeli için verilen yağ veya bakım bilgisi başka bir EDC versiyonuna doğrudan uygulanmamalıdır.

EDC şanzımanın avantajları

EDC şanzımanın öne çıkan avantajları şunlardır:

• Hızlı vites geçişleri
• Manuel kullanıma göre daha fazla konfor
• Uygun şartlarda düşük yakıt tüketimi
• Hızlanma sırasında daha az güç kesintisi
• Otomatik ve manuel kullanım seçeneği
• Uzun yolda rahat ve akıcı sürüş

Sistem sağlıklı çalışıyorsa vites geçişleri çoğu zaman hızlı ve fark edilmesi zor şekilde gerçekleşir. Ancak “EDC kesinlikle sarsıntı yapmaz” demek doğru değildir. Düşük hızlarda çalışma karakterine bağlı hafif geçiş hissi oluşabilir.

Önemli olan normal çalışma karakteriyle arıza belirtisini birbirinden ayırmaktır.

EDC şanzımanın dezavantajları

EDC şanzımanların bazı dezavantajları da vardır:

• Kavramalar zamanla aşınabilir.
• Yoğun dur-kalk kullanım kavrama sıcaklığını artırabilir.
• Mekatronik ve kavrama onarımları maliyetli olabilir.
• Yanlış yağ veya yanlış bakım ciddi sorun oluşturabilir.
• Düşük hızdaki davranışı klasik otomatikten farklı olabilir.
• Kullanılmış araçta önceki sahibin kullanım şekli önemlidir.

Her EDC şanzıman kısa ömürlü veya sorunlu değildir. Arızanın oluşmasında şanzıman versiyonu, aracın kullanım şartları, bakım geçmişi ve daha önce yapılan işlemler birlikte etkili olur.

EDC’nin kullanım ömrünü etkileyen faktörleri EDC şanzıman ömrü rehberinde ayrıca anlattım.

EDC şanzıman nasıl kullanılmalı?

Çift kavramalı şanzımanda kavramayı gereksiz yere kaydıran kullanımlardan kaçınmak gerekir.

Rampada aracı gazla sabit tutmayın

Araç yokuşta geri kaçmasın diye gaza basarak aracı sabit tutmak kavramanın kaymasına ve sıcaklığın yükselmesine neden olabilir. Renault da otomatik şanzımanlı araçlarda yokuşta beklerken aracı gaz pedalıyla tutmamayı önerir.

Yokuşta ayak freni, elektronik park freni veya aracın yokuş kalkış desteği kullanılmalıdır.

Trafikte frene basarak beklemek yanlış değildir

Araç D konumundayken ayağı frende tutarak normal süreyle beklemek sistemin kullanım biçimidir. “Her kırmızı ışıkta mutlaka N’ye almak gerekir” şeklinde genel bir kural yoktur.

Ancak çok uzun süre bekleniyorsa aracın kullanım kılavuzundaki öneriler uygulanabilir. Şanzıman aşırı ısınma uyarısı veriyorsa güvenli bir yerde durulmalı ve uyarı kaybolana kadar sistemin soğuması beklenmelidir.

Santim santim ilerlemekten kaçının

Yoğun trafikte aracı sürekli birkaç santimetre ilerletip tekrar durdurmak kavramanın sık sık açılıp kapanmasına neden olabilir. Mümkünse öndeki araçla mesafe bırakıp daha kararlı hareket etmek daha uygundur.

Park manevrasını sakin yapın

İleri ve geri vites arasında geçiş yapmadan önce aracın tamamen durmasını bekleyin. Araç hareket ederken D’den R’ye veya R’den D’ye geçmek şanzımana gereksiz yük bindirebilir.

Aracı P konumuyla yokuşta yük altında bırakmayın

Park ederken araç tamamen durdurulmalı, park freni uygulanmalı ve ardından P konumuna alınmalıdır. Böylece aracın bütün ağırlığı yalnızca şanzımanın park kilidine binmez.

EDC şanzıman yağı ne zaman değişir?

Bütün EDC şanzımanlar için geçerli tek bir “60 bin kilometrede değişir” kuralı yoktur. Yağ ve bakım gereksinimi şanzıman koduna göre değişir.

Bazı EDC versiyonlarında planlı yağ değişimi bulunabilirken bazı araçlarda üretici farklı bir bakım yaklaşımı belirleyebilir. Kuru kavramalı bir EDC ile yağlı kavramalı EDC’nin yağları ve servis işlemleri aynı değildir.

Doğru bakım için şu bilgiler belirlenmelidir:

1. Aracın şasi numarası
2. Motor kodu
3. Şanzıman kodu
4. Üreticinin bakım dokümanı
5. Kullanılması gereken yağ standardı
6. Dolum seviyesi ve servis prosedürü

Renault’nun kullanım kılavuzları da otomatik şanzımanın planlı bakıma ihtiyacı olup olmadığının araca ait bakım dokümanından kontrol edilmesini önerir.

Yanlış yağ kullanmak, seviyeyi yanlış ayarlamak veya uygun prosedürü uygulamamak şanzımanın çalışmasını bozabilir. Bu nedenle sadece internetteki kilometre bilgisine bakılarak işlem yapılmamalıdır.

EDC şanzıman sıfırlama nedir?

Halk arasında “EDC sıfırlama” olarak bilinen işlem çoğunlukla şanzıman adaptasyon değerlerinin silinmesi veya yeniden öğretilmesidir.

Şanzıman kontrol ünitesi kullanım sırasında kavrama ve vites geçişleriyle ilgili bazı değerleri öğrenebilir. Kavrama, mekatronik veya şanzıman üzerinde işlem yapıldığında uygun cihazla adaptasyon prosedürü gerekebilir.

Ancak adaptasyon işlemi mekanik arızayı tamir etmez.

• Aşınmış kavramayı yenilemez.
• Bozuk mekatroniği düzeltmez.
• Yağ kaçağını ortadan kaldırmaz.
• Kırık veya aşınmış parçayı onarmaz.

Geçiş sorunu bulunan araca sebep araştırılmadan sürekli sıfırlama yapmak geçici sonuç verebilir veya teşhisi zorlaştırabilir. Önce arıza kodları ve canlı veriler incelenmeli, ardından gerekli işlem uygulanmalıdır.

EDC şanzıman arıza belirtileri

Aşağıdaki belirtiler kontrol gerektirebilir:

• Kalkış sırasında belirgin titreme
• D veya R konumuna geçerken uzun gecikme
• Vites geçişinde sert vuruntu
• Şanzıman aşırı ısınma uyarısı
• “Şanzımanı kontrol ettirin” uyarısı
• Bazı viteslerin devreye girmemesi
• Motor devri yükseldiği hâlde aracın yeterince hızlanmaması
• Geri vitese geçmeme veya geç algılama
• Mekatronik bölgesinden yağ kaçağı
• Koruma moduna geçme

Bu belirtiler tek başına kavrama veya mekatronik teşhisi koydurmaz. Motor takozu, akü voltajı, motor çalışma problemi, yazılım ve başka mekanik parçalar da benzer şikâyetler oluşturabilir.

EDC’de görülen arızaları ve kontrol yöntemlerini EDC kronik sorunları rehberinde daha ayrıntılı bulabilirsin.

İkinci el EDC şanzımanlı araç alınır mı?

Bakımlı ve doğru kullanılmış bir EDC şanzımanlı araç alınabilir. Ancak aracın yalnızca kısa bir test sürüşüyle değerlendirilmesi doğru değildir.

Satın almadan önce:

• Araç soğukken ilk kalkış kontrol edilmeli
• D ve R konumlarına geçiş süresi izlenmeli
• Düşük hızda titreme ve silkeleme olup olmadığına bakılmalı
• Normal ve sert hızlanmadaki geçişler denenmeli
• Yokuş kalkışı kontrol edilmeli
• Şanzıman arıza kodları uygun cihazla okunmalı
• Bakım ve onarım faturaları incelenmeli
• Yağ kaçağı kontrol edilmeli
• Şanzıman sıcaklığı ve ilgili canlı veriler değerlendirilmelidir

Arıza kodlarının testten hemen önce silinmiş olabileceği unutulmamalıdır. Yalnızca gösterge panelinde uyarı bulunmaması şanzımanın kusursuz olduğunu kanıtlamaz.

EDC kimler için uygun?

EDC şanzıman şu kullanıcılar için uygun olabilir:

• Otomatik kullanım konforu isteyenler
• Hızlı vites geçişini sevenler
• Bakım geçmişi belli araç arayanlar
• Aracı doğru kullanmaya ve bakımını takip etmeye hazır olanlar

Sürekli yoğun dur-kalk trafikte kullanılan, geçmişi bilinmeyen veya kalkışta belirgin titreme bulunan bir araç ise daha ayrıntılı kontrol edilmelidir.

Usta yorumu

EDC şanzıman için doğrudan “çok iyi” veya “çok sorunlu” demek doğru değildir. Aynı EDC adı altında farklı kavrama ve şanzıman versiyonları bulunur.

İkinci el araçta asıl önemli olan şanzımanın adı değil; şanzıman kodu, bakım geçmişi, kullanım şekli ve mevcut çalışma durumudur.

En önemli kullanım kuralı şudur: Rampada aracı gazla tutmayın ve düşük hızda kavramayı gereksiz yere uzun süre kaydırmayın. Bakım gerektiğinde de kulaktan dolma yağ ve kilometre bilgisi yerine araca ait bakım dokümanını esas alın.

Önemli not: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. EDC şanzımanların bakım ve kullanım gereksinimleri araç ve şanzıman koduna göre değişebilir. Kesin işlem öncesinde üretici teknik dokümanı kontrol edilmelidir.